Ideologie en onderwijs, waar moet het naartoe?

Ideologieën zijn essentieel voor de zingeving, die weer richtlijnen biedt voor de omgang met elkaar en met onze leefomgeving, dus zou er in de primaire scholing aandacht voor moeten zijn. En blijven. De vraag is op welke manier.

In mijn jeugd waren er christelijke en openbare scholen. Zo eenvoudig is het niet meer.

De discussie over openbaar en bijzonder onderwijs wordt tegenwoordig gekleurd door de eisen van de overheid wat betreft vorming en schaalgrootte.

Het zogenoemde duale stelsel wordt op grond hiervan van binnenuit veranderd door pragmatische gelegenheidsverbanden, waarbij de scheidslijnen langzaam wegvallen. Het onderwijsveld is zoals altijd in beweging, maar een heldere richting ontbreekt.

Als iemand die niet geschoold is in deze materie, heb ik mijn gedachten hier eens over laten gaan, geïnspireerd door de afscheidsrede van VU-professor Siebren Miedema over dit onderwerp.

Als ik het goed begrijp, heb je scholen met een ideologisch bepaalde identiteit die tot uitdrukking komt in de voorgestane normen en waarden, de schoolbeleving van alledag (de sfeer, de omgangsvormen, de voorzieningen), en speciaal hiervoor ingelaste momenten, zoals vieringen.

Dit in contrast met openbare scholen - hoewel je ook zou kunnen betogen dat die impliciet de kennis die verkregen is via de hedendaagse wetenschap als een richtinggevende vorm van hoogste weten zien, ook een soort ideologie.

Daarnaast zijn er scholen met een bepaalde onderwijsvisie. Deze visies, een soort grote verhalen, verschillen van school tot school en bestrijken het gehele spectrum aan scholen.

Verder is er de door de overheid voorgestane vorming. Die is schijnbaar deels gericht op burgerschap; hoe word je optimaal voorbereid om effectief te functioneren in de samenleving.

Dit element van de vorming sluit aan bij de onderwijsvisie, die tegenwoordig wellicht meer marktgericht is vanwege het in het westen dominante neo-liberalisme.

De vorming heeft vermoedelijk ook een ethische component; hoe kun je goed, gelukkig en/of zinvol leven.

Een aspect dat mijns inziens past bij de ideologisch bepaalde identiteit, die in essentie te herleiden is tot geluksbeleving en/of het vermijden van lijden, maar, zoals gezegd, ook van invloed is op de sociale en ecologische belevingswereld.

En dan is er nog het godsdienstonderwijs - of hoe dat tegenwoordig heet. Dat is op ideologische scholen een op kennis gerichte verdieping van de ideologische component. Op openbare scholen is de invulling gericht op meerdere ideologieën (meestal religies).

Wat ik uit dit alles opmaak, een voor een leek verwarrend geheel met overlappende verhalen, is dat er sprake is van een waarden- en een stammenstrijd. Misschien wel van meerdere.

Het duale stelsel (geen of in de huidige situatie een religieuze ideologie) heeft als voordeel dat de ideologie op ideologische scholen beter wordt uitgediept.

Maar dat maakt van de leerlingen in dat (ideologische) opzicht eenzijdig gevormde wezens in een maatschappij die zeer veelzijdig en dynamisch is. Dat kan toch geen enkele onderwijsvisie of visie op vorming in redelijkheid willen bepleiten?

Misschien is er een tussenvorm mogelijk. Waarom niet in een waardenhiërarchie alle scholen op (de vierde) humanistische ideologie gronden (alle scholen worden bijzonder), met, een niveau lager, vrijheid van onderwijsvisie – mits die niet (op een andere wijze) ideologisch is onderbouwd / wordt ingevuld?

Godsdienstonderwijs, dat vooral kennis gericht is, zou, nog een niveau lager, kunnen worden ondergebracht bij (de te verplichten vakken) filosofie (reflectie) plus (niet ideologisch gekleurde) meditatie (beleving).

Het laatste zorgt voor een aantoonbare meerwaarde in het onderwijs, via groter welbevinden, inzicht en (direct of indirect) verbeterde studieprestaties (vorming).

De grote praktische vraag is natuurlijk is of het huidige stelsel ooit geheel volgens één “model” hervormd kan worden. Wellicht is dat mogelijk via eisen die worden gekoppeld aan de financiering door de overheden.

De huidige ideologische scholen zullen protesteren omdat ze moeten “inleveren”, de openbare scholen omdat ze een ideologie moeten omarmen, ook al is dat waarschijnlijk de meest universele in de westerse wereld.

Desondanks is een idee als dit op lange termijn misschien wel noodzakelijk voor het behoud van de diversiteit aan en vooral de onderwijskundig verantwoorde inbedding van ideologieën binnen het onderwijs.

Picture stolen from the site of the Ebenezer International School Bangalore.

admin op 26 January 2013 in Religie & Spiritueel

Comments are closed.