Johan de Wal blogt

Ik houd van boeken die over boeken gaan, geschreven door mensen die houden van het spel met taal en verbeelding. Het bekendste boek is in dit genre is natuurlijk ‘De naam van de roos‘ van Umberto Eco, maar er zijn meerdere boeken die de liefde voor letters, klanken, vormen en betekenissen verweven in een onderhoudende roman.

Soms gaan ze over de jacht op een boek of een manuscript, zoals ‘Equinox‘ van Michael White, auteur van een interessante dissidente biografie over Isaac Newton, dat zeker niet de klasse heeft van het boek van Eco maar toch weet te boeien als een historische thriller over de magie van boeken. Een beetje ‘De Da Vinci code‘, maar dan minder diepgaand.

Soms zijn boeken en werkelijkheid onontwarbaar met elkaar verweven, zoals in ‘Baudolino‘, ook al van Eco, en in ‘Codex‘ van de getalenteerde schrijver Lev Grossman. In het eerste boek wordt het middeleeuwse wereldbeeld versneden met de werkelijkheidsbeleving en verwordt het verhaal tot een hallucinerende trip door diverse bewustzijnswerelden.

Het boek van Grossman is een uiterst knap spel waarbij de zoektocht naar een verloren gegaan middeleeuws boek met diverse lagen wordt gecombineerd met een fascinerend computerspel dat letterlijk, net als schrijven, andere werelden oproept. Het lijkt op Second Life, maar is nog veel realistischer. De suggestie dat heden en verleden door elkaar lopen, misschien worden herhaald in een eeuwige dramatische dans door de tijd, blijft onuitgesproken in de lucht hangen.

Een tweetal boeken dat helemaal draait om boeken, heilige in dit geval, zijn twee romans van de eveneens getalenteerde Eliette Abécassis. Deze Franse schrijfster laat in ‘De schat van de tempel‘ en in de voorganger ervan, ‘Het Qumran mysterie‘ de zogenoemde Dode Zee-rollen tot leven komen. Invoelend en inlevend en met grote aandacht voor de betovering van het woord.

Ze laat de heilige letters, in hun joodse symboliek en energetische waarde, letterlijk tot leven komen als ze worden gelezen door een joodse ingewijde in de mysteriën van Qumran. Als je haar woorden daarover gelezen hebt, spreek je nooit meer over dode letters. Zelfs al zijn het geen geïllustreerde werken, de taal gaat staan, rekt zich uit en begint te bewegen, licht te geven zelfs. Als zelfstandige entiteiten, vertegenwoordigers van machten en krachten die onze wereld bevolken en beheersen, gaan de letters hun lezers betoveren.

Waarom treffen dit soort boeken me zo? Omdat ik schrijf en lees of omdat ze me verder inwijden in de wondere werelden die zich uitstrekken met het lezen van elk goed boek, ongeacht het genre? Ik vermoed het laatste. Een ondernemer die ik onlangs interviewde voor een zakenblad gaf aan dat hij graag reizen maakte, in het echt en in zijn hoofd. Via boeken. Eenvoudiger kan ik het niet zeggen.

Onlangs ben ik naar een reünie geweest van mijn lagere school. Vooraf was het spannend hoe het zou zijn. Wat is er van iedereen geworden nadat ik ze pakweg 25 jaar niet meer heb gezien? Wat kon ik me nog herinneren? Ik pakte één van de spaarzame foto’s uit die periode erbij en in gedachten ging ik ze allemaal af.

Natuurlijk het meisje op wie ik heimelijk verliefd was, net als de andere jongens uit de klas. De ondernemerszoon met zijn ondeugende kop en z’n brede lach, een praatjesmaker en de onbetwiste leider van de jongens in de klas. Zou hij in de zaak van zijn vader zijn gaan werken?

En dan al die anderen. Het meisje dat op de foto als een vogeltje ingedoken op de klik van de fotograaf wacht. De jongen die veel geplaagd werd en op de klassenfoto een beetje los van de groep staat; hoe zou het hem zijn vergaan? Waarschijnlijk heeft hij intussen de HTS afgemaakt, een streep gezet onder het verleden en en verdient hij nu het meest van de hele klas.

Hoe zouden ze praten en waar zouden ze om lachen? Ook ging ik me afvragen hoe ik toen was. Onder invloed van opleidingen en ervaringen veranderen mensen. Misschien niet wezenlijk, maar wel als het gaat om de uitbreiding van hun repertoire aan gedragsalternatieven; niet meer blijven hangen in één bepaalde rol.

Hoe werd ik gezien en hoe zag ik toen de wereld? Dat was moeilijk terug te halen, vooral ook doordat ik al heel lang niemand meer heb gezien uit die groep en ook niet meer regelmatig op die plaatsen kom zodat mijn geheugen wordt opgefrist. Een reünie is kijken in een spiegel uit het verleden.

Naarmate de datum dichterbij kwam, kreeg ik via Hyves contact met het mooiste meisje uit de klas. Getrouwd, kinderen et cetera. Ik belde misschien wel vijf keer met een ander meisje, intussen natuurlijk ook een getrouwde vrouw met kinderen, dat me benaderde voor de hereniging. Ze was heel anders, zo… levend.

In mijn herinnering waren de geuren, kleuren en geluiden langzaam weggesleten. Wist alleen nog dat ik ooit het zout rook op de arm van de spetter van de klas, toen ze eens voor me langs moest om iets te pakken - waarschijnlijk een potje lijm ofzo. Voor de rest waren alle zintuiglijke ervaringen vervaagd.

Behalve dan natuurlijk de oefening in het tongzoenen met een groepje jongens en meisjes achter de school. Om beurten werd van partner gewisseld om meer ervaring op te doen. Achteraf  hilarisch.

Op de dag van de reünie heb ik een voormalige klasgenote opgepikt in Eindhoven – één van de weinigen die ook het Friezenland had verlaten. Psychologie en theologie, getrouwd en kinderen. Een basis voor een goed en gezellig gesprek onderweg, bekend en toch nieuw. Dat was ook het gevoel tijdens de hereniging.

Ik bleek overigens een heel stil jongetje te zijn geweest dat geheel niet was opgevallen, de kleinste en jongste van de klas. Nog stiller dan ik dacht. Iemand betwijfelde zelfs vanwege mijn ‘onzichtbaarheid’ of ik de hele school wel had afgemaakt… Ook de voormalige hoofdmeester stond versteld van de metamorfose van stille muis tot iemand die zijn mondje wel kan roeren als dat nodig is. Ach, ja.

Het was in elk geval een heerlijke vertrouwde middag waarbij het bezoek aan de oude school, die op de nominatie staat om te worden gesloopt, een hoogtepunt vormde. De vloeren in de hang, het glas-in-loodraam met de inktpot met veer boven de trap, de lokalen; alles was er nog en alleen in een moderne kleur geschilderd.

Niet te geloven dat ik hier ooit met buikpijn door die ongelooflijk lange gang, die nu verdacht kort blijkt te zijn, naar het kantoortje van de hoofdmeester ben gelopen om me te melden vanwege het één of ander dat niet door de beugel kon. En dan was ik nog wel zo’n braaf en lief jongetje...